ئایا ده‌ستكاری كراوه‌؟

Has_it_been_changed

پێشه‌كی

Has_it_been_changed_1Intro

خودای گه‌وه‌ره‌ كه‌وا به‌دیهێنه‌ری جیھان و ھه‌موو ئه‌وانه‌شه‌ كه‌وا تیایدایه‌، خودای سوپاسالار و له‌سه‌رووی ھه‌موو ده‌سه‌لاتێك، گومان له‌وه‌دا نییه‌ كه‌وا ده‌توانئ پارێز كاری له‌ وشه‌ و په‌یامی خۆی بكات بۆ مرۆڤایه‌تی. په‌یامه‌كه‌ی كه‌وا له‌ ته‌ورات و زه‌بوور و ئینجیلدا ھاتووه‌ و ده‌شتوانێت بیپارێزێت. ھه‌رچه‌نده‌ به‌ درێژایی مێژوو كتێبی پیرۆز ڕووبه‌ڕووی زۆرێك له‌ بۆھه‌ڵبه‌ستن و گومان بۆته‌وه‌، له‌ سروشت و ڕاستی و راستگۆییه‌كه‌ێشه‌كی.

به‌ڵگه‌ مێژوویی و لۆجیكیه‌كان ته‌نانه‌ت ئاركیۆلۆجیاش گه‌واھیده‌ده‌ن ده‌ستكاریكردنی كتێبی پیرۆز مه‌حاڵه‌…
ئێمه‌ش به‌ ئاراسته‌كردنی ئه‌م پرسیاره‌ لۆجیكیانه‌ی خواره‌وه‌ جه‌خت له‌سه‌ر ئه‌م ڕاستیه‌ ده‌كه‌ینه‌وه‌:

١. كه‌ی ده‌ستكاری كتێبی پیرۆز كرا؟

٢.  كێ ده‌ستكاری كتێبی پیرۆزی كرد؟‌

٣. له‌ كوێ ده‌ستكاری كتێبی پیرۆز كرا‌؟

١: كه‌ی ده‌ستكاری كتێبی پیرۆز كرا؟

Has_it_been_changed_2When

یه‌كه‌م – په‌یمانی نوێ:

ھه‌ر له‌سه‌ده‌ی دووه‌می زاینییه‌وه‌ ٧ وه‌ركێڕدارو ھه‌بوون:
به‌ھاتنی سه‌ده‌ی چواره‌م ھه‌زاران نووسراو په‌یدابوون. به‌ھاتنی سه‌ده‌ی شه‌شه‌می زاینیش زاینیش زیاتر له‌ ١٥ وه‌رگێردراو ھه‌بوون، له‌وانه‌ش:
سریانی، قبتی، ئه‌رمه‌نی، ھه‌به‌ش و جۆرجیایی.. ھید)

ده‌ستنووسه‌كانی په‌یمانی نوێ (١٥ ھه‌زارده‌ستنووس)

(٢٠٠٠)وه‌رگێڕدراوه‌ كۆنه‌كان:١-سریانی٢-قبتی (٨٠٠٠)لاتینی (٢٠٠٠)یۆنانی:خیێندنه‌وه‌كانیی كڵێسا (٣٠٠٠)یۆنانی:

زۆربه‌یان ھه‌موو په‌یمانی نوێ له‌خۆ ده‌گرن

گرنگترین نه‌و ده‌ستنووسه‌ یۆنانیانه‌ی كه‌ به‌ پیتی گه‌وره‌ و جودا نووسراون: 
چی له‌ خۆ گرتوه‌؟ له‌ كوئ ھه‌یه‌؟ كه‌ی نووسراوه‌؟ ناوی ده‌ستنووسه‌كان؟
نزیكه‌ی ھه‌بوو كتێبی پیرۆز به‌ریتانیا نیوه‌ی دووه‌می سینانی
كتێبی پیرۆز (جگه‌ له‌ به‌شێكی ئه‌نجیلی یۆحه‌نا و زۆربه‌ی ئینجیلی مه‌تا و ٢ كۆرنسۆس) به‌ریتانیا ئێوه‌ی یه‌كه‌می سه‌ده‌ی پێنجه‌م ئه‌سكه‌نده‌ریه‌
كته‌بی پیرۆز (خگه‌ له‌ په‌یدابوون و زدبووری ٣٠ به‌ێكی ئامه‌ی عیبرانیه‌كان و ھه‌مووئامه‌كانی سیپاره‌ی بینین) كتێبخانه‌ی فاتیكان ناوه‌ڕاستی سه‌ده‌ی چواره‌م فاتیكانی
چه‌ند به‌شێك له‌ ھه‌موو سیپاره‌كانی په‌یمانی نۆێ و ٤٣ كاعه‌زی په‌یمانی كۆن. فه‌ڕه‌نسا سه‌ده‌ی پێنجه‌م ئه‌فرایمیه‌كان
ھه‌موو ئینجیله‌كان و سیپاره‌ی كرداری ئێرراوان به‌ریتانیا سه‌ده‌ی شه‌شه‌م یان (پێنجه‌م) بیزی

له‌ سه‌رده‌می په‌یمانی نوێدا ئه‌و نووسراوانه‌ی كه‌ به‌ پیتی گه‌وره‌ و جوودا نووسرابوون تایبه‌ت بوون به‌ كلێسا و شوێنه‌كانی په‌رستن. له‌ كاتێدا ئه‌و نووسراوانه‌ی كه‌ به‌ پیتی بچووك و پێكه‌وه‌ نووسار نووسرابوون، تایبه‌ت بوون به‌ ماڵه‌كان و بۆ به‌كارھێنانی تاكه‌كه‌سی و خێزانی به‌كارده‌ھێنران.
ئه‌و پرسیاره‌ لۆجیكیه‌ی كه‌ لێره‌دا دێته‌ ڕێمان ئه‌وه‌یه‌::؛ كه‌ی ئه‌م ھه‌موونووسراوانه‌ به‌م ھه‌موو زمان و شێوه‌زارانه‌وه‌ ده‌ستكاریكاران؟!

دووه‌م – په‌یمانی كۆن:

ده‌رباره‌ی په‌یمانی كۆن كۆنترین نووسراو به‌زمانی عیبری ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ بۆ سه‌ده‌ی نۆیه‌مینی زاینی.

نووسراوه‌ مازۆرییه‌ گرنگه‌كان

چی له‌ خۆ ده‌گرێ؟ كه‌ی نووسراوه‌؟ ناوی نووسراو
به‌شی دوومی په‌یمانی كۆن

٨٩٥ز

١ – قاھیره‌

پێغه‌مبه‌ره‌ دوایینه‌كان (ئه‌م دوازده‌ پێغه‌مبه‌رانه‌ی له‌ ھۆشه‌ع پێغه‌مبه‌ره‌وه‌ تاكو پێغه‌مبه‌رمه‌لاخی ھاتوون، له‌وانه‌ش پێغه‌مبه‌ر یونسی).

٩١٦ز

٢ – لینینگرادی عیبری

٩٠٠ز

٣ – حه‌له‌ن

په‌یدابون ٣٩: ٢٠ تاكو وته‌كان ١: ٣٣

٩٥٠ز

٤ – به‌ریتانیا (٤٤٤٥)

ھه‌موو پییمانی كۆن

٨٩٥ز

٥ – لینینگراد

به‌ڵام له‌ ساڵی ١٩٤٧ دۆزینه‌وه‌یه‌كی مه‌زن له‌ نووسینه‌كانی شیوی قه‌مراندا كرا: كه‌ به‌ (نووسراوه‌كانی ده‌ریای مردوو)ش ناو ده‌برئ. ھه‌موو سیپاره‌ی ئیسایا و ژماره‌یه‌كی زۆری زه‌بووره‌كانی له‌ خۆ گرتنوو، خگه‌ له‌ چه‌ند به‌شێك له‌ ھه‌موو سیپاره‌كانی٧ په‌یمانی كۆن، ته‌نھا سیپاره‌ی ئه‌متێر ئه‌به‌ت. گرنگی ئه‌م نووسراوانه‌ بۆ ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ له‌ سه‌ده‌ی دووه‌می پێش زاینه‌وه‌ ھه‌بوونه‌. به‌وه‌ش ئه‌م دۆزیتنه‌وه‌یه‌ ده‌بێته‌ كۆنترین نووسراو كه‌ به‌ زمانی عیبری ھه‌مانبێت و مێژووه‌كه‌شی بۆ سه‌ده‌ی دووه‌می پێش زاین بگه‌ڕێته‌وه‌، له‌ بری سه‌ده‌ی نۆیه‌می زاینی.
ئه‌گه‌رھه‌ر ده‌ستكاری و شێواندنێك كرابایه‌ ئه‌وا ئه‌م دۆزینه‌وانی ده‌ریان ده‌خست.

گرنگترین نووسراوه‌كانی ده‌ریای مردوو (شیوی قه‌مران)

چی له‌ خۆده‌كرێ؟

كه‌ی دۆزراوه‌ته‌وه‌؟

كه‌ی نووسراوه‌؟

شوێنی نووسراوه‌كه‌

سیپاره‌ی ئیشایا به‌ گشتی + جه‌ند دۆكیومێنتێكی قه‌مرانی

١٩٤٧ز

سه‌ده‌ی یه‌كه‌م یان سه‌ده‌ی دووه‌می پێش زاین

١- ئه‌شكه‌وتی یه‌كه‌م

چه‌ند به‌شێك له‌ ھه‌موو سیپاره‌كانی په‌یمانی كۆن ته‌نیا سیپاره‌ی ئه‌ستێر ئه‌بێ

١٩٥٢ز

سه‌ده‌ی یه‌كه‌م یان سه‌ده‌ی دووه‌می پێش زاین

٢- ئه‌شكه‌وتی دووه‌م

چنه‌د لاپه‌ره‌یه‌ك له‌ سیپاره‌ی دانیال و چه‌ند لاپه‌ڕه‌یه‌ك له‌ زه‌برووره‌كان، له‌وانه‌ش زه‌بووری ٤١ به‌ته‌واوی

١٩٥٦ز

سه‌دی یه‌كه‌م یان سه‌ده‌ی دووه‌می پێش زاین

٣- ئه‌شكه‌وتی یانزمیه‌م

به‌ پێچه‌وانه‌ی وه‌رگێڕه‌راوه‌ یۆنانیه‌كه‌، له‌ ھه‌موو په‌یمانی كۆندا كه‌ به‌ (وه‌رگهێڕدراوی حه‌فتایی) ئاسراوه‌ و مێژووی نووسینه‌كه‌شی ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ بۆ سه‌ده‌ی سێیه‌می پێش زایین.
ئایا كه‌س ده‌توانێ بگات به‌م ھه‌موو نووسراو و وه‌رگێڕدراوانی كۆن و نۆێ و ده‌ستكاری و گۆرانیان تێدابكات؟

٢- كێ ده‌ستكاری كتێبی پیرۆزی كرد؟

Has_it_been_changed_3Who

 مه‌حاڵه‌ جووله‌كه‌كان به‌م كاره‌ ھه‌ڵستابن، جونكه‌ ئه‌وان به‌ په‌رۆش و زۆر ووردبین ئاسراون، ھه‌روه‌ھا ڕه‌چاوكردنی زۆرێك له‌ بنه‌ماكان له‌ نووسین و له‌به‌رگرتنه‌وه‌ی سیپاره‌ پیرۆزه‌كان و پاراستنیان تا ئه‌و ڕاده‌یه‌ی كه‌ پیته‌كانی ھه‌موو نووسراوه‌كان و سیپاره‌كان ژمێردراون، له‌گه‌ڵ ده‌ستنیشانكردنی پیتی ناوه‌ڕاست و وشه‌ی ناوه‌ڕاست و ڕسته‌ی ناوه‌ڕاست بۆ ھه‌ر سیپاره‌یێك.

له‌لایه‌كی تره‌وه‌مه‌حاڵه‌ مه‌سیحیه‌كانیش به‌م ده‌ستكاریكردنه‌ ھه‌ڵبستن:

– ده‌رباره‌ی په‌یمانی كۆن له‌ ناست جووله‌كه‌كاندا تووشی حه‌په‌سان ده‌بن.

-له‌ نێوان یه‌كتریشدا یه‌كتریشدا تووشی حه‌په‌سان ده‌بن، چونكه‌ ئه‌و ناكۆكییه‌ مه‌زھه‌بیلنه‌و كه‌ له‌ پاش كۆمه‌ڵگه‌ی كه‌لسدۆنی له‌ سه‌ده‌ی پێنجه‌مدا سه‌ریانھه‌ڵدا، ڕێگربوون له‌به‌رده‌م ڕێككه‌وتنیان له‌سه‌ر ده‌ستكاری كردنی كتێبی پیرۆز.

-جگه‌ له‌ ھه‌ڵیژاردنه‌كانی باپیران تا سه‌ده‌ی جواره‌می زاینی ھه‌موو په‌یمانی نۆێی له‌ خۆگرتبوو، ته‌نیا (١١)

ئایه‌ت ئه‌بێت. ناخۆ كه‌س توانیبێتی بگاته‌ ئه‌م ھه‌موو نووسراو و وه‌رگێڕدراوانه‌، ھه‌روه‌ھا ھه‌موو نووسراو و گرته‌ی باپیران له‌ نووسینه‌كاندا، ئینجا بگاته‌ ڕێككه‌وتنێك له‌گه‌ڵ ھه‌موو جووله‌كه‌ و مه‌سیحیه‌كاندا به‌جیاوازی تیره‌كانیانه‌وه‌ تاكو گۆڕان بكات؟!

٣- له‌ كوێ ده‌ستكاری كتێبی پیرۆز كرا؟

Has_it_been_changed_4Where

 

یه‌كه‌م – په‌یمانی كۆن:

 ئه‌گه‌ر ڕێچكه‌ی ده‌ستكاری كردن و گۆڕین ھه‌بوایه‌….، ئه‌وا جووله‌كه‌كان ئه‌مانه‌شیان ده‌ستكاری ده‌كرد: – ئه‌و ڕووداوانه‌ی كه‌ به‌ خراپی باسی خۆیان و پێغه‌مبه‌ره‌كانیان ده‌كات. -ئه‌و ماوه‌ مێژووییانه‌ی كه‌ ئاماژه‌ به‌ كۆیلایه‌تی و چه‌وساندنه‌وه‌یان ده‌كه‌ن، وه‌ك ماوه‌ی چه‌وساندنه‌وه‌یان له‌ مه‌سر. نكۆڵی و سه‌رپێچی به‌رده‌وامیان بۆ فه‌رمایشته‌كانی خودا، راپێچ بۆ وڵاتی میزۆپۆتامیا. – ئه‌و پێشبینی و ئاماژه‌ و ھێمایانه‌ی كه‌ په‌یمانی كۆنیان پڕكروه‌ و باسی عیسای خوداواند ده‌كه‌ن، به‌ تایبه‌تیش ئه‌وان ئه‌وه‌یان ڕه‌تكرده‌وه‌ باوه‌ڕی پێبێنن.

 دووه‌م – په‌یمانی نوێ:

 – مێژوو شایه‌دحاڵی ئه‌وه‌یه‌ كه‌ ھه‌ر كه‌سێك به‌ شوێن مه‌سیحی خوداوه‌ند ده‌كه‌وت و باوه‌ڕی به‌ په‌یمانی نۆێ ده‌ھێنا، به‌شی چه‌وسانه‌وه‌ و مردن ده‌بوو، له‌ ماوه‌ی سێ سه‌ده‌ی سه‌ره‌تای مه‌سیحیه‌ت. – جگه‌ له‌وه‌ی كه‌ له‌ سه‌ره‌تای سه‌ده‌ی نۆیه‌مه‌وه‌ دوو كلێسای رۆژھه‌ڵاتی و ڕۆژئاوایی ھه‌بوون، بۆیه‌ ئه‌وه‌ ده‌بوو به‌ڕێگر له‌ به‌رده‌م ڕێككه‌وتنیان، ته‌نانه‌ت له‌سه‌ر گۆڕینی یه‌ك و شه‌ش له‌ كتێبی پیرۆز.

 

له‌ كۆتاییدا – نایا مێژووی ھه‌ندی له‌ نووسراوه‌ كۆنه‌كان به‌ به‌راورد له‌گه‌ڵ په‌یمانی نوێدا ده‌زانی؟!!

نووسراوه‌كان مێژووی نووسین كۆنترین كۆپی چه‌ند كات به‌سه‌ر نووسینی ئه‌سڵیه‌كه‌یدا تێپه‌ریوه‌ ژماره‌ی نووسراوه‌كان
ئێفلاتۆن ٤٢٧ – ٣٤٧ پ.ز ٩٠٠ز ١٢٠٠ساڵ ٧
ھیرۆدۆیس ٤٨٠ – ٤٢٥ پ.ز ٩٠٠ز ١٤٠٠ ساڵ ٨
ئه‌ره‌ستۆ ٣٨٤ – ٣٢٢ پ.ز ١١٠٠ز ١٤٠٠ ساڵ ٤٩
په‌یمانی نوێ ٥٠ – ١٠٠ ز ١٣٠ز ٣٠- ٨٠ ساڵ ٥٠٠٠̵̵

له‌م خشتیه‌وه‌ جیاوازی گه‌وره‌ له‌ نێوان ژماره‌ی نووسراوه‌كانی په‌یمانی نوێ، ته‌نھا ئه‌وانه‌ی كه‌ به‌ زمانی یۆنانی نوسراون و ژماره‌ی ئه‌و نووسراوانه‌ی كه‌ تایبه‌تی به‌ به‌ناوبانگترین ناو و نووسین و ھه‌رگیز به‌نیری مرۆڤدا نه‌ھاتوه‌ گومان له‌ ڕاستی و درووستیان و نووسراوه‌كانیشیان بكرێت. ھه‌روه‌ھا ئه‌و سه‌رده‌مه‌ به‌سه‌رچوه‌ی نێوان مێژووی كۆنترین له‌به‌ر گیراوه‌ و مێژووی نووسینه‌ راسته‌قینه‌كه‌.

̣ كتێبی پیرۆزیش له‌م باره‌یه‌وه‌ گه‌واھی ده‌دات كه‌وا خودا فه‌رمانیداوه‌ نابێ ھیچ كه‌می و زماده‌یه‌ك له‌سه‌ر وشه‌كانی ھه‌بێت. له‌ ته‌وه‌راتی موسادا نوسراوه‌:

: [ئه‌و قسانه‌ی من فه‌رمانتان پێ ده‌كه‌م ھیچی لێ زیادوكه‌م مه‌كه‌ن، تا فه‌رمانه‌كانی خوداوه‌ند جوداتا بپارێزن كه‌ من فه‌رمانتانی پێ ده‌كه‌م]

(دواوتاری موسا ٤: ٢)

[ھه‌موو ئه‌و قسانه‌ی كه‌ فه‌رمانم پێكردن، ئاگاداربن به‌كه‌ن، نه‌ بۆی زیاد بكه‌ و نه‌ لێی كه‌م به‌كه‌وه‌.]

(دواوتاری موسا ١٢: ٣٢)

له‌ كۆتایی په‌رتوكی بینین دواھه‌مین به‌ش له‌ ئینجیلی پیرۆۆز ده‌ڵێت:

[ھۆشداری ده‌ده‌مه‌ ھه‌موو ئه‌وانه‌ی وشه‌كانی پێشبینی ئه‌م په‌رتووكه‌ ده‌بیستی، ئه‌وه‌ی بۆ ئه‌مه‌ زیاد بكات، خودا ئه‌و ده‌ردانه‌ی له‌سه‌ر زیاد ده‌كات كه‌ له‌م په‌رتووكه‌ نووسراوه‌، گه‌ر ته‌كێكیش له‌ وشه‌كانی پێشبینی ئه‌م په‌رتووكه‌ بسڕێته‌وه‌، خودا له‌ دره‌ختی ژیان و له‌ شاره‌ پیرۆزه‌كه‌ بێبه‌شی ده‌كات، ئه‌وه‌ی له‌م په‌رتووكه‌دا نووسراوه‌.]

(ئاشكراكردنی ٢٢: ١٨- ١٩)

ئه‌نجامی ئه‌وه‌ كاتێ یۆحه‌نای نێردراو له‌ كۆتایی تۆماركردنی موژده‌دا ده‌نوسێت:

(عیسا له‌به‌رده‌م قوتابییانی زۆر نیشانه‌ی دیكه‌ی كرد كه‌ له‌م په‌رتووكه‌دا نه‌نووسراوه‌. به‌ڵام ئه‌مانه‌ی نووسراون تا باوه‌ڕبێنن كه‌ عیسا مه‌سیحی، كوڕی خودایه‌، تاكو به ناوی ئه‌و ژیانتان ھه‌بێت كه‌ باوه‌ڕده‌ھێنن.)

(یۆحه‌نا ٢٠: ٣٠،٣١)

له‌داوی ئه‌م لێكۆڵینه‌وه‌یه‌ ئێستاش ھانتان ده‌دین بۆ خوێندنه‌وه‌ی ئینجیلی پیرۆز، بۆ گوێگرتن له‌ وشه‌ی مه‌سیح، تاكو به‌ھۆیه‌وه‌ باوه‌ڕ بھێنن و ژیانی تاھه‌تایی وه‌ربگرن.

به‌شی خوێندنه‌وه‌ ھه‌موو ووتار

 

 

وەڵامێک بنووسە

پۆستی ئەلکترۆنیکەت بڵاو ناکرێتەوە . خانە پێویستەکان دەستنیشانکراون بە *